สารบัญ
- ท่อดักท์สังกะสีคืออะไร
- ทำไม Galvanized Steel จึงนิยมใน HVAC
- รูปแบบท่อเหลี่ยมและท่อกลม
- ความหนาแผ่นเลือกจากอะไร
- หน้าแปลนและ Joint สำคัญอย่างไร
- Reinforcement มีไว้ทำอะไร
- การซีลลด Air Leakage
- การหุ้มฉนวนท่อสังกะสี
- ปัญหาสนิมและการใช้งานภายนอก
- วิธีตรวจรับ Fabrication และ Installation
ท่อดักท์สังกะสีหรือ Galvanized Steel Duct เป็นรูปแบบมาตรฐานที่ใช้ในระบบปรับอากาศและระบายอากาศทั่วโลก เนื่องจากมีความแข็งแรง ผลิตเป็นขนาดตามแบบได้ง่าย และมีระบบ Flange/Joint หลายแบบรองรับทั้งท่อเหลี่ยมและท่อกลม ในประเทศไทยพบมากในสำนักงาน โรงแรม โรงพยาบาล ห้าง โรงงาน และ Data Center โดยเฉพาะ Main Duct ที่ต้องส่ง Airflow ปริมาณมาก
คำว่า “สังกะสี” ในงานนี้หมายถึงแผ่นเหล็กที่มีชั้น Zinc ช่วยป้องกันการกัดกร่อน ไม่ได้หมายความว่าท่อจะไม่เป็นสนิมตลอดอายุใช้งาน หากชั้นเคลือบถูกตัด เจาะ หรือสัมผัสสภาพแวดล้อมกัดกร่อนสูงโดยไม่มีการป้องกันเพิ่มเติม ก็ยังเกิดสนิมได้ การออกแบบจึงต้องดูทั้งวัสดุ สภาพแวดล้อม และ Finish
ท่อดักท์สังกะสีคืออะไร
แผ่น GI ถูกตัด พับ และประกอบเป็น Section ตาม Shop Drawing ท่อสี่เหลี่ยมมักใช้ Lock Seam และหน้าแปลนแบบต่าง ๆ ส่วนท่อกลมอาจเป็น Spiral Duct หรือ Rolled Duct Fitting มี Elbow, Tee, Reducer, Transition และ Branch ที่ผลิตให้เข้ากับระบบ
ข้อดีคือสามารถออกแบบความหนาและ Reinforcement ตามขนาด/Pressure ได้ มีความแข็งแรงพอสำหรับแขวนระยะยาว และติดตั้ง Damper/Access Door ได้สะดวก หากต้องการลด Heat Gain สามารถหุ้มฉนวนภายนอกหรือบุฉนวนภายในตาม Acoustic/Thermal Requirement
ทำไม Galvanized Steel จึงนิยมใน HVAC
ต้นทุนต่อ Performance อยู่ในระดับเหมาะสม มีผู้ผลิตและช่างคุ้นเคยจำนวนมาก ซ่อม/ดัดแปลงได้ง่าย และรองรับระบบหน้าแปลนมาตรฐาน นอกจากนี้ผิวภายในค่อนข้างเรียบเมื่อเทียบกับ Flexible Duct จึงเหมาะกับ Main Distribution ที่ต้องการควบคุม Friction Loss
ข้อจำกัดคือมีน้ำหนักมากกว่า PID และต้องหุ้มฉนวนแยกสำหรับลมเย็น งานผลิตมีหลายขั้นตอนและใช้พื้นที่ติดตั้ง หาก Coordination เหนือฝ้าไม่ดีอาจต้องตัดแก้ Section ที่ผลิตแล้ว
รูปแบบท่อเหลี่ยมและท่อกลม
ท่อเหลี่ยมได้เปรียบด้านการใช้พื้นที่แนวตั้ง สามารถทำหน้ากว้างมากและความสูงน้อยเพื่อผ่าน Corridor แต่ Aspect Ratio ที่สูงเกินไปเพิ่มพื้นที่ผิวและ Reinforcement ท่อกลมมีโครงสร้างแข็งแรงต่อแรงดันและเหมาะกับงาน Exposed Ceiling หรือ Industrial
Spiral Duct ให้รูปลักษณ์สวยในร้านอาหาร/สำนักงานแนว Industrial และติดตั้งเร็วในแนวตรง แต่ Fitting และพื้นที่ฝ้าอาจเป็นข้อจำกัดในบางโครงการ
ความหนาแผ่นเลือกจากอะไร
ไม่ควรระบุว่า “ท่อทุกขนาดใช้ 0.5 มม.” โดยไม่อิงตารางมาตรฐาน เพราะความกว้างของแผ่นและ Pressure Class มีผลต่อการ Deflection ท่อใหญ่ต้องใช้แผ่นหนาขึ้นหรือ Stiffener เพิ่ม
ผู้รับเหมาควรทำ Fabrication Standard หรือ Schedule ระบุขนาดช่วงต่าง ๆ เทียบกับ Thickness, Joint Spacing และ Reinforcement แล้วเสนออนุมัติก่อนผลิตจำนวนมาก วิธีนี้ป้องกันการตีความสเปกต่างกันระหว่างหน้างานกับโรงงาน
หน้าแปลนและ Joint สำคัญอย่างไร
Joint ต้องรักษารูปท่อ ถ่ายทอดแรง และลด Air Leakage ระบบ Slide-on Flange หรือ TDC/TDF และระบบอื่นมีรายละเอียด Gasket, Corner และ Bolt ต่างกัน การประกอบที่ไม่แน่นทำให้ลมรั่วและเกิดเสียง Whistling
Flange ยังเป็นจุดที่ฉนวนต้องปิดต่อเนื่อง หากลมเย็นและโลหะหน้าแปลนสัมผัสอากาศชื้น อาจเกิด Condensation จึงต้องหุ้มรายละเอียดไม่ให้เกิด Cold Bridge
Reinforcement มีไว้ทำอะไร
เมื่อท่อใหญ่หรือแรงดันสูง แผ่นโลหะสามารถโป่ง/ยุบตามแรงดันและเกิดเสียง “ป๊อก” ระหว่าง Start/Stop Fan Reinforcement เช่น Beading, Cross Breaking, Angle หรือ Tie Rod ช่วยเพิ่ม Stiffness
ตำแหน่งและระยะ Reinforcement ต้องเป็นระบบ หากช่างเพิ่มแบบสุ่มอาจไม่แก้ Deflection และเพิ่มจุดรั่วโดยไม่จำเป็น งานคุณภาพควรทำตาม Approved Fabrication Schedule
การซีลลด Air Leakage
อากาศที่รั่วจาก Supply Duct เหนือฝ้าคือพลังงานที่สูญเสียและอาจทำให้ห้องไม่ได้ Airflow ตามต้องการ จุดเสี่ยงคือ Longitudinal Seam, Transverse Joint, Corner, Branch Tap และ Damper Shaft
Sealant ต้องเข้ากับพื้นผิวและอุณหภูมิใช้งาน ไม่ควรใช้ซิลิโคนทั่วไปทุกจุดโดยไม่ตรวจ Product Data ในงานที่กำหนด Leakage Test ต้องซีลก่อนทดสอบและแก้จุดรั่วก่อนหุ้มฉนวน
การหุ้มฉนวนท่อสังกะสี
Fiberglass Duct Wrap เป็นตัวเลือกที่ใช้มาก โดยมีฟอยล์เป็น Vapor Barrier ความหนาและ Density ตามสเปก ติดด้วย Pin/Adhesive/Tape และซีล Joint ให้ต่อเนื่อง บางพื้นที่อาจใช้ Elastomeric Foam หรือระบบอื่นตามความเหมาะสม
หากท่อผ่านพื้นที่ภายนอกอาคาร ฉนวนควรมี Metal Cladding ป้องกัน UV น้ำ และการกระแทก การปล่อยฟอยล์บาง ๆ ตากแดดฝนโดยตรงอาจเสื่อมเร็ว
ปัญหาสนิมและการใช้งานภายนอก
ขอบตัดและรูเจาะทำให้ชั้น Zinc ขาดต่อเนื่อง หากมีน้ำขังหรือสารเคมี สนิมสามารถเริ่มจากจุดเหล่านี้ได้ งานภายนอกควรออกแบบ Slope/Drainage ไม่ให้มีน้ำค้างบนผิวและตรวจ Coating เพิ่มถ้าจำเป็น
ในครัวหรือ Exhaust ที่มีไขมัน สแตนเลสมักเหมาะกว่า GI ตามข้อกำหนดงานและการทำความสะอาด ไม่ควรเลือก GI เพื่อประหยัดโดยไม่ประเมินสภาพใช้งานจริง
วิธีตรวจรับ Fabrication และ Installation
ตรวจ Grade/Thickness ของแผ่นด้วยเอกสารและสุ่มวัด ตรวจขนาด Section, ความฉาก, Joint, Reinforcement และขอบคม ภายในท่อต้องไม่มีเศษโลหะหรือ Sealant หลุดที่อาจปลิวไปตามลม
หน้างานตรวจ Hanger, Alignment, Flexible Connector, Damper, Access Door และ Seal ก่อนหุ้มฉนวน ถ้ามี Leakage Test ให้ทำตาม Procedure ที่อนุมัติ แล้วจึงปิดฉนวนและฝ้า
